X
تبلیغات
اسراء - تفاوت های فردی

اسراء

تفاوت های فردی

تفاوت های فردی افراد از آثار حکمت و تدبیر الهی است تا افراد و اجتماع را بر دوام به سوی تکامل و تطور سوق داده و در پرتو آن حس ترقی طلبی و پیشرفت  و بلند پردازی را که در نهاد و ضمیر او قرار داده شده در میدان عمل و سعی و دستیابی انسان بر تمدن انسانی امکان پذیر سازد ، و در نتیجه آن انسان بر سایر مخلوقات علو و برتری یابد در این رابطه قرآن می فرماید ، ((کُلُ یَعمَلُ عَلَی شاکِلَتِهِ )) بگو که ، هرکس بر اساس روش و خلق و خوی خود عمل می کند . «اسرا /83 » همچنین می فرماید: (( وَ قَدخَلَقَکُم اَطوارا )) « نوح / 14 » «و حال آنکه ، او شما را بصورتها و حالتهای گوناگون آفرید».بدین علتتجددوتنوع درحیات اجتماعی وساختارهای جامعه وفرهنگ های گوناگون آن درپرتواستعدادهاومهارتهای شخصی ونبوغ های مختلف افراددرموقعیتهای محیطی صورت گرفته ودرمسیرتطوروتکامل قرارمیگیرد،توجه به ملاک تفاوتهای فردی دراستعدادها وتوانائیها ی افرادوتنظیم برنامه های آموزشی به نحوی که متناسب باسطوح استعدادویادگیری ومهارتهای افرادباشد، درتربیت قرآنی، امورمسلّمی وجودداردکه پروردگارحکیم برآنها تأکیدفرموده وآموزش رامنطبق باتوانائیهایافراددرنظرگرفته،وبارمسؤلیت وتکالیف هرکس را متناسب بااستعدادوظرفیت وی قرارداده است.وهیچگاه تکلیف ومسؤلیتی رابالاترازتوان برای مکلفین تعیین ننموده است. «لا یُکَلِّفُ اللهُ نَفساً الّا وُسعَها.لَهاماکَسَبَت وَعَلَیهامَااکتَسَبَت»بقره/286«لا نُکَلِّفُ نَفساً الّاوُسعَهاوَلَدَیناکِتابٌ یَنطِقُ بِالحَقِّ وَهُم لا یُظلَمُونَ»مؤمنون/62 « لا یُکَلِّفُ اللهُ نَفساً الّا ما آتیها...»واین حدیث شریف هم ناظربدین معناست که:«نحن معاشرالانبیاء امرناان نتکلم الناس علی قدرعقولهم» مضمون آیات فوق وفرمودۀ رسول خدا(ص) همه جنبه های زندگی انسان راکه تعلیم وتربیت بخشی ازآنهاست شامل گردیده وهمینطوربیانگرآنست که، استعدادوتوانائیهای هرفردمحدودبوده ومنحصربه خوداوست.لذاباتوجه به این مفاهیم تربیتی قرآن ،نبایدتکالیفومسؤلیات متساوی ویکنواختی رابرای همه افراددرنظرگرفت،وهمه آنهارادریک سطح آموزشی قرارداد.واین موضوعی است که روانشناسی جدیدامروزه درموردش تاکید فراوان دارد.وروانشناسان حرفه ای هم درتوجه به ملاک تفاوتهای فردی ،برای بهبودی بخشیدن به انتخاب های حرفه ای وشغلی وگزینش افرادبه شغلها ومسؤلیت های مختلف سخت بدان معتقد می باشند .قرآن کریم به این موضوع اشاره می فرمایدکه، تفاوتهای فردی میان افرادنتیجه عوامل وراثتی ومحیطی ومربوط به تأثیروتأثرمتقابل آنهاست. دوآیۀ،« اَهُم یُقسِموُنَ رَحمه رَبِکَ؟ نَحنُ قَسَمنَا بَینَهُم مَعیشَتَهُم فِی اَلحَیاه اَلدُنیا وَ رَفَعنا بَعضَهُم فَوقَ بَعضٍ دَرَجاتٍ لِیَتَّخِذَ بَعضُهُم بَعضً سُخرِیا ... » . زخرف/32  « اُنظُر کَیفَ فَضَّلنا بَعضَهُم عَلَی بَعضٍ ... ». اسرا/21 شامل همه گونه های مختلف تفاوت های فردی اعم از : ارثی ، اکتسابی ، جسمانی ، روانی و اقلانی و تفاوت در دارائی و نفوذ اجتماعی میشود و همچنین آیات :« وَمِن آیاتِهِ خَلقُ السَّمواتِ وَ الارضِ وَ اختِلافُ اَلسِنَتِکُم وَ اَلوانُکُم اِنَّ فِی ذَلِکَ لَایَاتُ لِلعَالَمِین »روم/22«وَمِنَ اَلنّاسِ وَالدَّوابِ وَالأَنعَامِ مُختَلِفٌ أَلوانُهُ» فاطر/28 گویای این واقعیت است که ، اختلاف رنگ وزبان مردم تحت تأثیرعوامل وراثتی ومحیطی ، نشانه تفاوتهای فردی است«نَرفَعُ دَرَجاتِ مَن نَشاءُ وَفَوقَ کُلِّ ذی عِلمٍ عَلیمٌ»یوسف/76 ودرزمینه عوامل وراثتی درتفاوتهای فردی دراحادیث رسول گرامی اسلام «ص» اشاراتی وجوددارد ، چنانکه می فرماید:«تَزَوّجوا فی الخُجزَ الصّالِحِ فَإنَّ العِرقَ دَسّاسٌ» ازخانوادۀ صالح زن بگیرید ، زیرا که نسب دراولادبسیار مؤثرمی باشد. ونیزمی فرماید:«تَخَیّروا لِنُطفَتِکُم فَإنَّ النِّساءَ یَلدن اَشباه اَخَوالِهنَّ واخَواتهنَّ»یعنی برای اولاد خوددرآینده زنان شایسته راانتخاب کنید زیرا آنها ،فرزندانی شبیه دائی وخواهرخودرابه دنیا خواهندآورد. وراجع به عوامل تأثیرمحیطی می فرماید:«مَا مِن مَولُودٍ اِلّا وَهُویُولَدُعَلی الفِطرَه ،فَاَبَواهُ یُهَوِّدَانِهِ اَویُنَصِرانِهِ اَو یُمَجِّسَانِهِ»  هیچ کودکی جزبراساس پاکی وفطرت به دنیا نمی آید ،این پدرومادراوهستندکه اورا یهودی یامسیحی ومجوسی بارمی آورند. بنابراین قرآن کریم ،به ما می آموزد که همه افراددارای فطرت وطبیعت خاص خودرادارند وبراساس آن به دنیا می آیند ومنظور ازآن قابلیتها وگرایشهای خاص فطری هرفرد می باشد که به هنگام تولد بهمراه دارد .وپس از تولد دراثرتعامل باموقعیت های محیطی وشرائط تربیتی می توانددرمسیر رشدوتکامل قرارگیرد ویا درتعامل با موقعیت های نامطلوب وشرائط بد محیطی ازرشد وترقی بازایستد واستعدادهایش درمسیراضمحلال ونابودی قرارگیرد.

بدیهی است که لغت واصلاح "فطرت" دراسلام اشاره به همین معانی دارد .یعنی ظرفیت وراثتی هرفرد که هنگام تولدباخودمی آورد وتعامل آن باشرایط محیطی ویادگیریهای فرهنگی واجتماعی ،واین همان معانی است که امروزه روانشناسی جدید برآن دست یافته وسخت برآن باورمند است .ازاین نظرکه قرآن کریم برتفاوتهای فردی وتعلیم وتربیت افرادتأکیدمیکند تاوظایف ومسؤلیت های آنان بالاتر از استعدادها وتحمل آنان قرارنگیرد ودرانتخاب های شغلی وحرفه ای به این ملاک ها توجه نموده تا همه افراددریک قالب ریخته نشوند بلکه وظایف ومسؤلیت ها وهمچنین برنامه های آموزشی وتربیتی درسطوح مختلف برنیازهاوتوانائیهای افراد منطبق شودورضایت خاطرآنها رابوجود آورد.

 

_____________________________

                   منابع: 1.الطفوله فی الاسلام،ابراهیم دسوقی

               2 .تفسیر جلالین

               3.قرآن وروانشناسی،دکترمحمدعثمان نجاتی

                4.تربیت ازدیدگاه قرآن،دکترفاضل جمالی

 

 

+ نوشته شده در  85/06/07ساعت 9:45 قبل از ظهر  توسط شریف  |